“Thầy ơi, cứ tắt tivi là con la hét, em phải làm sao?”
“Con không chịu ngồi học, làm cách nào để con tập trung hả thầy?”
“Con cứ ăn vạ như vậy thì phải xử lý thế nào?”
Có rất nhiều câu hỏi như thế mà tôi nhận được khi làm việc với phụ huynh. Nhưng thay vì trả lời ngay ba mẹ nên làm gì, tôi thường hỏi lại: “Trước khi con làm như vậy, chuyện gì đã xảy ra?”
Và rồi chúng tôi bắt đầu cùng nhau quan sát. Con la hét khi tắt tivi, nhưng có phải lần nào cũng vậy không? Nếu được báo trước thì sao? Khi con đang mệt thì sao? Sau khi con la hét, ba mẹ thường phản ứng thế nào? Có điều gì con đang muốn nhưng chưa biết cách diễn đạt không?
Ba mẹ có thể hỏi 100 người và nhận về 100 lời khuyên. Người bảo phải cứng rắn. Người khuyên nên phớt lờ. Người khác lại bảo hãy ôm con, chuyển hướng con hay dùng phần thưởng… Có thể rất nhiều lời khuyên trong số đó đều có lý. Nhưng đứa trẻ mà họ đang nói đến không phải là con của ba mẹ.
Vậy nên, trước khi tìm thêm một câu trả lời ở bên ngoài, hãy thử quay về và thực sự QUAN SÁT CON. Nhưng còn một điều quan trọng hơn nữa mà tôi muốn ba mẹ thử làm. Trong lúc quan sát con, hãy quan sát cả chính mình.
Khi con la hét, bên trong mình đang xuất hiện điều gì? Một chút khó chịu? Sốt ruột? Xấu hổ vì có người đang nhìn? Lo lắng rằng “sao con mình mãi thế này”? Hay tức giận vì mình đã nói rất nhiều lần mà con vẫn không nghe?
Ba mẹ có nhận ra những suy nghĩ và cảm xúc ấy đang sinh khởi không? Hay chúng vừa xuất hiện là lập tức điều khiển lời nói và hành động của chúng ta? Con hét lên. Mẹ tức giận. Mẹ quát. Con phản ứng mạnh hơn. Mẹ càng mất bình tĩnh… Và rồi cuối cùng chúng ta chỉ nhìn thấy “hành vi của con”, mà quên mất rằng trong tình huống ấy còn có cả trạng thái của chính mình.
Đôi khi chúng ta chưa cần vội làm gì với con cả. Chỉ cần quan sát. Quan sát con mà chưa vội phán xét con là hư, lười, bướng hay chống đối. Quan sát chính mình mà cũng không phán xét những suy nghĩ, cảm xúc vừa xuất hiện là đúng hay sai. Chỉ nhìn thấy chúng như chúng đang là.
Và tôi vẫn thường tự hỏi: Nếu lúc ấy người mẹ có thể ở bên con với một nội tâm đủ tĩnh lặng, không bị những suy nghĩ và cảm xúc tức thời kéo đi, thì điều gì sẽ xảy ra?
Có thể mẹ sẽ nhìn thấy một điều mà lúc nóng giận mình không nhìn thấy. Có thể mẹ sẽ nghe được điều con chưa thể nói thành lời. Có thể mẹ sẽ nhận ra mình không cần quát, không cần ép, cũng chưa cần sử dụng bất kỳ “kỹ thuật” nào. Và cũng có thể, chính trong sự tĩnh lặng ấy, trực giác của một người mẹ sẽ mách bảo mẹ điều phù hợp để làm với con ngay lúc đó.
Tôi tin rằng trạng thái của ba mẹ cũng ảnh hưởng đến cách chúng ta kết nối và tương tác với con. Khi mình bình an hơn, cách mình nhìn con, giọng nói, nét mặt, cử chỉ và cách mình phản ứng cũng khác đi. Và con cảm nhận được những thay đổi ấy.
Đó cũng là một phần của điều tôi gọi là Cùng con hòa nhập trong tỉnh thức. Không chỉ học cách quan sát để thay đổi con, mà thông qua mỗi tình huống với con, chúng ta học cách quan sát chính mình.
Vì vậy, lần tới trước khi hỏi thêm một người rằng: “Tôi phải làm gì với con”, hãy thử dành một khoảnh khắc để nhìn con và nhìn lại chính mình.
100 lời khuyên có thể cho ba mẹ 100 cách làm. Nhưng một lần quan sát đủ sâu có thể giúp ba mẹ hiểu con đang cần gì, hiểu điều gì đang diễn ra bên trong mình, và từ sự bình an ấy lựa chọn cách đồng hành phù hợp hơn với con. 
—-
Nội dung bài viết này cũng là một phần những ý tưởng thầy đang phác thảo cho cuốn sách “Cùng con hòa nhập trong tỉnh thức”. Cuốn sách vẫn đang trên hành trình hoàn thiện, nên thầy rất mong nhận được những chia sẻ, câu chuyện và phản hồi từ ba mẹ để những điều được viết ra ngày càng gần gũi và thực sự hữu ích hơn với phụ huynh.
Hiện tại, thầy cũng đang trực tiếp đồng hành cùng một số phụ huynh trên hành trình Cùng con hòa nhập trong tỉnh thức, cả online qua Zoom và gặp gỡ trực tiếp. Nếu ba mẹ cảm thấy mình cũng cần một người đồng hành để hiểu con hơn, hiểu mình hơn và biết mình nên bắt đầu từ đâu, có thể nhắn cho thầy để cùng trao đổi nhé.
